Z listów do narzeczonej - jak piekarska inicjatywa trafi na kongres archiwów

W Piekarach Śląskich niewielka izba muzealna przemieniła prywatne listy w opowieść, która w październiku trafi do stolicy. Projekt, który zaczynał się od segregatora ze starymi kopertami, pokaże teraz, że pamięć można przywracać wspólnie. Mieszkańcy miasta zobaczą, jak praca wolontariuszy przeobraziła osobiste zapiski w książkę i wystąpienie na ogólnopolskim forum.

• Z Piekar Śląskich historia Pawła Słani w drodze na forum
• Prezentacja na VI Kongresie Archiwów Społecznych
• Jak powstawał projekt w Izbie Regionalnej

Z Piekar Śląskich historia Pawła Słani w drodze na forum

Projekt zainspirowany odnalezionymi listami Pawła Słani wyszedł z pracowni Izby Regionalnej przy Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Teodora Heneczka. W ramach działań prowadzonych w latach 2020–2022 przepisano i opracowano około 150 listów, które młody nauczyciel historii wysyłał do swojej narzeczonej Marii Lortz. Listy sięgają lat 1933–1939 i stały się podstawą książki wydanej w maju 2022 roku.

Inicjatywa łączyła cyfryzację materiałów z pracą społeczną. Pierwszym etapem była digitalizacja dokumentów i umieszczenie ich w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej, później ponad 40 wolontariuszy – uczniów, nauczycieli, bibliotekarzy i pasjonatów historii – wzięło udział w transkrypcji i badaniu źródeł. Zwieńczeniem była publikacja książki zatytułowanej „Zanim ziemia katyńska wchłonęła jego krew. Listy Pawła Słani do narzeczonej Marii Lortz z lat 1933–1939”, której premiera odbyła się 24 maja 2022 roku.

Prezentacja na VI Kongresie Archiwów Społecznych

W efekcie pracy lokalnej grupy projekt zyskał zaproszenie na VI Kongres Archiwów Społecznych „Historia, która włącza”, organizowany przez Centrum Archiwistyki Społecznej. Kongres odbędzie się w dniach 25–26 października 2025 roku w Warszawie i ma zgromadzić kilkuset uczestników z całego kraju. Jednym z prelegentów będzie kustosz Izby Regionalnej Łukasz Żywulski, który opowie o metodzie pracy, wyzwaniach i emocjonalnym wymiarze dokumentowania losów pojedynczego człowieka.

Organizatorzy przewidzieli możliwość udziału zarówno stacjonarnego, jak i online; rejestracja na udział zdalny trwa do 22 października. Dla projektu z Piekar udział w kongresie to szansa, by rozmowy o pamięci i archiwizacji toczyły się nie tylko w bibliotece, lecz także na krajowym forum.

Jak powstawał projekt w Izbie Regionalnej

Za projektem stoi zespół prowadzony przez Łukasza Żywulskiego – choć pochodzi z Ełku, od lat związany jest z Piekarami Śląskimi. Kieruje Izbą Regionalną przy miejskiej bibliotece, jest absolwentem historii i bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, autorem publikacji historycznych i współredaktorem portalu PiekarskiWerk.pl. Za działalność popularyzatorską otrzymał m.in. Nagrodę Miasta Piekary Śląskie im. Wawrzyńca Hajdy oraz tytuł Śląskiego Bibliotekarza Roku 2023.

W praktyce prace miały prosty, społeczny charakter: porządkując listy i dopasowując kontekst historyczny, wolontariusze nadawali im nowy sens. Dzięki temu rodzinne zapiski Pawła Słani – podporucznika rezerwy Wojska Polskiego i absolwenta Uniwersytetu Jagiellońskiego, zamordowanego przez NKWD w Katyniu w 1940 roku – przestały być anonimową pamiątką. Opublikowany tom nie tylko upamiętnia ofiarę, lecz także rozszerza wiedzę o dziejach regionu i pokazuje potencjał pracy oddolnej.

Mieszkańcy Piekar Śląskich mogą śledzić przebieg kongresu i skorzystać z możliwości rejestracji online, by zobaczyć prezentację i poznać kulisy projektu, który zaczął się od jednego pudełka z listami.

na podstawie: Urząd Miasta w Piekarach Śląskich.