Nowe uregulowania w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej

W ostatnich miesiącach weszło w życie wiele zmian dotyczących ochrony osób pokrzywdzonych przemocą domową. 22 czerwca 2023 r. weszły w życie ważne zmiany w przepisach dotyczących przeciwdziałaniu przemocy domowej dostosowując krajowe akty prawne do zapisów Konwencji stambulskiej czyli Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, zwaną też w skrócie „antyprzemocową”.

Wskazana konwencja jest dokumentem międzynarodowej rangi, który zakreśla ramy polityki ochrony i wsparcia osób doświadczających przemocy (głównie kobiet). Zapisy Konwencji są nastawione na profilaktykę i zwalczanie przemocy oraz na politykę równościową względem kobiet i mężczyzn.

Przepisy, które weszły w życie zmieniły terminologię stosowaną w ustawie – pojęcie przemocy w rodzinie zostało zastąpione przemocą domową.

Zastąpiono również definicje “członka rodziny” poprzez wprowadzenie definicji “osoby doznającej przemocy domowej” oraz “osoby stosującej przemoc domową”. Wskazano, że sprawcą przemocy może być osoba najbliższa w rozumieniu art. 115 par. 11 Kodeksu karnego, ale też inna osoba spokrewniona lub niespokrewniona pozostająca w faktycznym związku, niezależnie od faktu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania, osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, a także były małżonek, były partner lub inny członek rodziny, niezależnie od faktu wspólnego zamieszkiwania.

Nowelizacja przedmiotowej ustawy rozszerza również dotychczasowe formy przemocy domowej (przemoc fizyczna, psychologiczna, seksualna i zaniedbanie) o dwie kolejne formy, tj.:

  • przemoc ekonomiczna – ograniczające lub pozbawiające osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej,
  • cyberprzemoc – istotnie naruszające prywatność osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Nowelizacja przepisów niesie dodatkowe konsekwencje dla osób stosujących przemoc domową. Od 15 sierpnia obowiązują nowe narzędzia dla funkcjonariuszy Policji i funkcjonariuszy Żandarmerii Wojskowej tj. zakaz kontaktowania się sprawcy z pokrzywdzonym i zakaz wstępu np. do szkoły lub innego miejsca, w którym przebywa pokrzywdzony. W tym miejscu warto przypomnieć, że od 30 listopada 2020 r. obowiązują przepisy, zgodnie z którymi policjanci, ale też żandarmi wojskowi, mogą wydać wobec sprawcy przemocy domowej nakaz opuszczenia lokalu lub zakaz zbliżania się do niego. Teraz policjant ma prawo wydać wobec osoby stosującej przemoc domową stwarzającej zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby doznającej tej przemocy, wspomniany zakaz zbliżania się na wyrażoną w metrach odległość, lub zakaz kontaktowania się wskazując jednocześnie formy zakazanych kontaktów.. Jeżeli natomiast osoba doznająca przemocy domowej uczęszcza do szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej lub artystycznej, uprawia sport lub pracuje, policjant ma prawo wydać wobec sprawcy zakaz wstępu na teren danej placówki.

Zgodnie ze zmianami policjant, ale też żandarm wojskowy będą mogli łącznie stosować obowiązujące obecnie nakazy opuszczenie lokalu i zakazu zbliżania się do niego, ale też zakaz kontaktowania lub zakaz wstępu do danej placówki lub miejsca. Co więcej wszystkie nakazy i zakazy będą natychmiast wykonalne.

Zgodnie z przepisami i podobnie jak w przypadku obowiązujących obecnie narzędzi, policjant będzie musiał doręczyć odpis zakazu zbliżania, zakazu kontaktowania lub zakazu wstępu niezwłocznie po ich wydaniu osobie stosującej przemoc domową oraz osobie doznającej tej przemocy.

Jeśli jednak nie będzie tego mógł zrobić w przypadku sprawcy, odpis złoży we właściwej jednostce organizacyjnej policji, a zawiadomienie o wydaniu umieści na drzwiach mieszkania, ze wskazaniem przyczyny umieszczenia zawiadomienia oraz wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono. Co ważne w takiej sytuacji doręczenie będzie uważane za dokonane. Osobie stosującej przemoc domową nie pomoże też to, że odmówi przyjęcia nakazu opuszczenia i zakazu zbliżania się do lokalu, zakazu zbliżania, zakazu kontaktowania lub zakazu wstępu, doręczenie i tak będzie uznane za dokonane, policjant tylko odnotuje odmowę.

Ustawodawca przewidział sankcje dla osób, które nie będą stosować się do wydanego przez policję zakazu lub nakazu. Nowelizacja ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, wprowadziła nowy czyn zabroniony – art. 66b. Przewiduje on karę aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny za niezastosowanie się do wydanego m.in. przez policję, nakazu opuszczenia lokalu, zakazu zbliżania się do niego, a od 15 sierpnia br. również zakazów zbliżania się i kontaktowania z osobą pokrzywdzoną.

Nowym przepisem przewidzianym w Kodeksie wykroczeń jest także przepis nakładający odpowiedzialność wobec osoby stosującej przemoc domową skierowanej przez zespół interdyscyplinarny do jednej z dwóch form oddziaływania programu korekcyjno – edukacyjnego lub programu psychologiczno – terapeutycznego. Za uporczywe niedostosowanie się do nałożonych obowiązków zgodnie z art. 66 c Kodeksu wykroczeń osoba stosująca przemoc domową podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.

Od 28 września 2023 r. obowiązują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz.U. z 2023 r. poz. 1870). Wprowadzono też nowe wzory formularzy „Niebieska Karta”.

Procedura „Niebieskie Karty” są to działania podejmowane w sytuacji podejrzenia występowania przemocy domowej, obejmujące zarówno osobę doznającą przemocy jak i osobę stosującą przemoc, zmierzające do zaprzestania występowania przemocy domowej. Poszerzono krąg podmiotów uprawnionych do wszczęcia procedury „Niebieskie Karty”, a co za tym idzie, do wypełniania formularza „Niebieska Karta – A”, do tak naprawdę nieograniczonej ich liczby, z uwagi na możliwość realizacji tejże czynności również przez bliżej nieokreślone organizacje pozarządowe.

Do wszczęcia procedury „Niebieskie Karty” uprawnieni są:

  1. pracownik socjalny jednostki organizacyjnej pomocy społecznej;
  2. funkcjonariusz Policji;
  3. żołnierz Żandarmerii Wojskowej;
  4. pracownik socjalny specjalistycznego ośrodka wsparcia dla osób doznających przemocy domowej;
  5. asystent rodziny;
  6. nauczyciel wychowawca będący wychowawcą klasy lub nauczyciel znający sytuację domową małoletniego;
  7. osoba wykonująca zawód medyczny, w tym lekarz, pielęgniarka, położna lub ratownik medyczny;
  8. przedstawiciel gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych,
  9. pedagog, psycholog lub terapeuta, będący przedstawicielami jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych; Policji; oświaty; ochrony zdrowia; lub organizacji pozarządowych.

Ponadto zgodnie z nowopowstałym ustawowym wymogiem wobec osób objętych procedurą „Niebieskie Karty” przez okres 9 miesięcy po zakończeniu procedury, prowadzone są działania monitorujące. Działania te podejmuje grupa diagnostyczno-pomocowa, a polegają one w szczególności na analizie i ocenie sytuacji osób, wobec których była prowadzona procedura „Niebieskie Karty”, składaniu wizyt sprawdzających stan bezpieczeństwa w związku z zakończoną procedurą, poradnictwie i udzielaniu wsparcia. Nie jest to jednak zamknięty katalog dopuszczalnych działań.

Ochrona małoletniego również podlega zmianom. Zgodnie z nowelizacją ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej pracownik socjalny interweniujący w rodzinie, w której dochodzi do przemocy wobec dziecka, może już zdecydować o umieszczeniu go np. w rodzinie zastępczej gdy tylko uzna, że istnieje zagrożenie dla jego zdrowia i życia. Wcześniej utrudnieniem było brzmienie przepisu wskazujące, że takie zagrożenie musi być bezpośrednie. Obecnie w razie zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą domową pracownik socjalny zapewnia dziecku ochronę przez umieszczenie go u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej” – co ważne dającej gwarancję zapewnienia dziecku bezpieczeństwa i należytej opieki, w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Warto podkreślić także, że w 15 lutego 2024 r. wejdzie w życie nowelizacja kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz innych ustaw – tzw. ustawa Kamilka, która ma kompleksowo zwiększyć ochronę dzieci i młodzieży przed przemocą.

Proszenie o pomoc często nie jest łatwe, wymaga odwagi i przezwyciężenia wstydu. Należy jednak pamiętać, że chodzi o zdrowie a może nawet życie swoje i swoich bliskich!

Gdzie szukać pomocy i wsparcia:
Ważne informacje, adresy i numery telefonów

Policja

Komenda Miejska Policji
adres: ul. Kalwaryjska 62, 41-940 Piekary Śląskie
tel. 47 853 22 00
tel. 47 853 22 05 – Rewir Dzielnicowych
tel. alarmowy 112

Do Komendy Miejskiej Policji:

  • zadzwoń, gdy potrzebujesz pomocy (interwencji) w miejscu zamieszkania
  • zgłoś się lub zadzwoń, gdy potrzebujesz pomocy swojego dzielnicowego
  • zgłoś się, gdy chcesz złożyć doniesienie o przestępstwie

Prokuratura

Prokuratura Rejonowa w Tarnowskich Górach
adres: ul. Opolska 21, 42 – 600 Tarnowskie Góry
tel. centrali 32 76 85 400
godz. urzędowania: 7.30-15.30, od poniedziałku do piątku

Do prokuratury:

  • zgłoś się, gdy chcesz złożyć doniesienie o przestępstwie.

Pomoc społeczna

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie
adres: ul. Nankera 103, 41-949 Piekary Śląskie
tel. centrali 32 287 95 03; 32 288 35 74
godz. urzędowania: pon.: 7.30-17.00, wt., śr., czw.: 7.30-15.30, pt.: 7:30 – 14:00

W Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie otrzymasz w szczególności: wsparcie, poradę, niezbędne informacje, pomoc finansową, psychologiczną, prawną – w zakresie prawa rodzinnego, pomoc w załatwianiu bieżących spraw bytowych. Uzyskasz również informacje o innych miejscach, w których możesz znaleźć pomoc i w razie potrzeby schronienie.

Punkt Interwencji Kryzysowej
adres: Centrum Usług Społecznych
Piekary Śląskie ul. Kusocińskiego 4
tel. 32 284 19 87, tel. kom. 519 375 498
pon., śr. 7.30-18.00, wt., czw.: 7.30-15.30, pt.: 7:30-14.00

Do Punktu Interwencji Kryzysowej MOPR zgłoś się, gdy:

  • doświadczasz przemocy domowej
  • jesteś w kryzysie i nie wiesz co robić
  • potrzebujesz wsparcia psychologicznego
  • potrzebujesz pomocy prawnej
  • masz trudności opiekuńczo – wychowawcze z dziećmi.

Ważne!

W Punkcie Interwencji Kryzysowej odbywają się spotkania grupy wsparcia dla osób doświadczających przemocy, w każdy wtorek od godziny 15.30 (za wyjątkiem miesięcy: lipiec i sierpień).

Ważna informacja, przydatna w szczególności, dla osób stosujących przemoc domową!

W Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie realizowany jest:

  • program korekcyjno-edukacyjny dla osób stosujących przemoc domową
  • program psychologiczno – terapeutyczny dla osób stosujących przemoc domową

W ramach tych programów prowadzone są konsultacje indywidualne i zajęcia grupowe, mające na celu pomoc w konstruktywnym, nie krzywdzącym innych, radzeniu sobie z agresją – złością, gniewem, irytacją.

Konsultacje i zajęcia odbywają się:

  • w punkcie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie ul. Wyszyńskiego 31
  • w każdą środę o godz. 16.30

Dodatkowe informacje o programie:
www.mopr.piekary.pl (w zakładce Punkt Interwencji Kryzysowej)
tel. 32 284 19 87, kom. 519 375 498